6.1 Geengoolee (Circles)
1. Kaayyoo Barumsaa
- Hiika geengoo fi kutaalee isaa ni hubatu.
- Walitti dhufeenya raadiyasii fi daayaameetiraa ni adda baasu.
- Sararoota geengoo keessaa (Chord, Tangent, Secant) ni baru.
2. Yaadannoo (Key Notes)
- Wiirtuu (Center): Tuqaa gidduu geengoo jiruudha.
- Raadiyas (r): Fageenya wiirtuu irraa gara sarara geengootti jiru.
- Daayaameetira (d): Sarara wiirtuu keessa darbu. d = 2r.
- Kordii (Chord): Sarara tuqaawwan geengoo lama wal-qunnamsiisu.
- Arki (Arc): Kutaa sarara geengoo (circumference) irraa fudhatame.
3. Fakkeenyota (Examples)
1. Raadiyasiin geengoo tokkoo 5cm yoo ta'e, daayaameetira isaa barbaadi.
Deebii: d = 2 × 5 = 10 cm.
Deebii: d = 2 × 5 = 10 cm.
2. Daayaameetirri geengoo tokkoo 14cm yoo ta'e, raadiyasiin isaa meeqa?
Deebii: r = 14 ÷ 2 = 7 cm.
Deebii: r = 14 ÷ 2 = 7 cm.
3. Sararri geengoo keessa darbee gamaafi gamana wal-qunnamsiisu maal jedhama?
Deebii: Daayaameetira.
Deebii: Daayaameetira.
4. Kordiin dheerinni isaa hunda caalu isa kami?
Deebii: Daayaameetira.
Deebii: Daayaameetira.
5. Raadiyasiin geengoo tokkoo 2.5m yoo ta'e, daayaameetira isaa meeqa?
Deebii: 2 × 2.5 = 5 meetira.
Deebii: 2 × 2.5 = 5 meetira.
4. Gaaffilee Shaakalaafi Ibsa (15)
1. Raadiyasiin daayaameetira harka meeqa?
Deebii: Walakkaa (1/2)Ibsa: r = d/2 waan ta'eef.
2. Yoo r = 8cm ta'e, d meeqa?
Deebii: 16cmIbsa: 2 × 8 = 16.
3. Sararri tuqaawwan geengoo lama wal-qunnamsiisu hundi wiirtuu keessa darbaa?
Deebii: LakkiIbsa: Daayaameetira qofatu wiirtuu keessa darba.
4. Yoo d = 20m ta'e, r meeqa?
Deebii: 10mIbsa: 20 ÷ 2 = 10.
5. Kutaan sarara geengoo maal jedhama?
Deebii: Arki (Arc)Ibsa: Part of the circumference.
6. Raadiyasiin geengoo tokkoo hundi wal-qixxa?
Deebii: EeyyeenIbsa: Hiika geengoo irratti hundaa'un.
7. Kordiin wiirtuu keessa darbu maal jedhama?
Deebii: DaayaameetiraIbsa: It is the longest chord.
8. Yoo r = 3.5 ta'e, d meeqa?
Deebii: 7Ibsa: 2 × 3.5 = 7.
9. Geengoo tokko keessatti raadiyasii meeqa kaasuun danda'ama?
Deebii: Lakkoofsa dhuma hin qabne (Infinite)Ibsa: Tuqaawwan sarara geengoo irra jiran hundaaf.
10. Sararri geengoo tuqaa tokko qofa irratti tuqu maal jedhama?
Deebii: Taanjeentii (Tangent)Ibsa: It touches at exactly one point.
11. Yoo d = 100 ta'e, r meeqa?
Deebii: 50Ibsa: 100 ÷ 2 = 50.
12. Bakki wiirtuun geengoo itti argamu eessa?
Deebii: Gidduu geengooIbsa: It is the fixed center point.
13. Yoo r = 1/2 ta'e, d meeqa?
Deebii: 1Ibsa: 2 × 1/2 = 1.
14. Sararri geengoo tuqaawwan lama irratti wal-qaxxaamuru maal jedhama?
Deebii: Siikaantii (Secant)Ibsa: It intersects the circle at two points.
15. Daayaameetirri geengoo tokkoo hundi wal-qixxa?
Deebii: EeyyeenIbsa: Geengoo tokko keessatti yoomiyyuu wal-qixxa.