5.2 Safara Kofa Alaa Rogsadee
1. Kaayyoo Barumsaa
- Hiika kofa alaa rog-sadee ni hubatu.
- Tiiraama kofa alaa rog-sadee fayyadamuun kofoota hin beekamne ni barbaadu.
- Walitti dhufeenya kofa alaa fi kofoota keessa fagoof (remote interior angles) jiru ni adda baasu.
2. Yaadannoo (Key Notes)
- Kofa Alaa (Exterior Angle): Kofa sarara cinaacha rog-sadee tokko dheeressuun uumamuudha.
- Tiiraama: Safarri kofa alaa rog-sadee tokkoo ida'ama kofoota keessa fagoof (remote interior angles) lamaaniin wal-qixxa.
- Kofni alaa fi kofni keessaa isa dhiyoo jiru (adjacent) walitti 180° uumu.
- Ida'amni kofoota alaa rog-sadee hunda 360° dha.
3. Fakkeenyota (Examples)
1. Kofoonni keessa fagoof 40° fi 60° yoo ta'an, kofni alaa meeqa?
Deebii: 40° + 60° = 100°.
Deebii: 40° + 60° = 100°.
2. Kofni alaa 120° fi kofni keessaa inni tokko 50° yoo ta'an, kofni keessaa inni biraa meeqa?
Deebii: 120° - 50° = 70°.
Deebii: 120° - 50° = 70°.
3. Kofni keessaa tokko 80° yoo ta'e, kofni alaa isa dhiyoo (adjacent) jiru meeqa?
Deebii: 180° - 80° = 100°.
Deebii: 180° - 80° = 100°.
4. Rog-sadee kof-qixee keessatti kofni alaa tokko meeqa?
Deebii: 60° + 60° = 120° (Kofoonni keessaa hundi 60 waan ta'eef).
Deebii: 60° + 60° = 120° (Kofoonni keessaa hundi 60 waan ta'eef).
5. Kofoonni alaa lama 100° fi 150° yoo ta'an, inni sadaffaan meeqa?
Deebii: 360° - (100° + 150°) = 360° - 250° = 110°.
Deebii: 360° - (100° + 150°) = 360° - 250° = 110°.
4. Gaaffilee Shaakalaafi Ibsa (15)
1. Kofni alaa rog-sadee yeroo mara kofa keessaa isa dhiyoo irra ni guddataa?
Deebii: Hin beekamuIbsa: Akkuma kofa keessaa sanatti adda adda ta'uu danda'a.
2. Ida'amni kofoota alaa rog-sadee hundi meeqa?
Deebii: 360°Ibsa: Kun danaa rogsadee hundaaf wal-qixxa.
3. Kofni alaa 130° yoo ta'e, kofni keessaa dhiyoo (adjacent) jiru meeqa?
Deebii: 50°Ibsa: 180° - 130° = 50°.
4. Kofni keessaa fagoof 35° fi 45° yoo ta'an, kofni alaa meeqa?
Deebii: 80°Ibsa: 35° + 45° = 80°.
5. Rog-sadee kof-sirrii keessatti kofni alaa kofa sirrii dhiyoo jiru meeqa?
Deebii: 90°Ibsa: 180° - 90° = 90°.
6. Kofni alaa 150° yoo ta'e, ida'amni kofoota keessaa fagoof lamaanii meeqa?
Deebii: 150°Ibsa: Tiiraama kofa alaa irratti hundaa'un.
7. Kofni alaa kofa keessaa fagoof tokko irra ni xiqqaachuu danda'aa?
Deebii: LakkiIbsa: Kofni alaa ida'ama kofoota lamaanii waan ta'eef tokkoon tokkoon isaanii irra guddaadha.
8. Kofni alaa rog-sadee tokkoo yoomiyyuu kofa bal'eedhaa?
Deebii: LakkiIbsa: Kofa sirrii ykn qoroosoo ta'uu danda'a.
9. Kofni alaa 110° yoo ta'e kofni keessaa fagoof inni tokko 60° dha. Inni biraa meeqa?
Deebii: 50°Ibsa: 110° - 60° = 50°.
10. Kofni keessaa tokko 100° (obtuse) yoo ta'e kofni alaa dhiyoo meeqa?
Deebii: 80°Ibsa: 180° - 100° = 80°.
11. Rog-sadee kof-qixee keessatti kofoonni alaa hundi wal-qixxa?
Deebii: EeyyeenIbsa: Hundi isaanii 120° ta'u.
12. Kofni alaa x, kofoonni fagoof x-20 fi 60 yoo ta'an, x meeqa?
Deebii: Gaaffiin kun dogoggoraIbsa: x = (x-20) + 60 → x = x + 40 (hiika hin qabu).
13. Kofni alaa kofoota keessaa fagoof lamaan keessaa isa kamitti dhiyoo?
Deebii: Lamaan isaanii irraa fagootti argama.Ibsa: Hiika 'remote' jedhuun.
14. Kofni alaa tokko 70° ta'uu danda'aa?
Deebii: EeyyeenIbsa: Yoo kofni keessaa adjacent jiru 110 ta'e.
15. Kofni alaa kofa keessaa adjacent jiruun yoo wal-qixxaate meeqa ta'u?
Deebii: 90°Ibsa: 180 ÷ 2 = 90.