3.4 Hojiirra Oolmaa Himoota Walqixaafı Walcaalmaa

1. Kaayyoo Barumsaa

Rakkoolee jechaa (word problems) gara himo walqixaa ykn walcaalmaatti jijjiiruu.
Baay'ina hin beekamne x fayyadamuun furmaata barbaaduu.
Rakkoolee bu'aa, kishaaraa, fageenyaafi herrega jireenyaa hiikuu.

2. Yaadannoo (Key Notes)

Baay'ina hin beekamneef qubee x ykn y fayyadami.
"Walqixa" yoo jedhame mallattoo = fayyadami.
"Yoo xiqqaate" (at least) yoo jedhame ≥, "yoo baay'ate" (at most) yoo jedhame ≤ fayyadami.
"Guddaa" yoo jedhame >, "xiqqaa" yoo jedhame < fayyadami.

3. Fakkeenyota (Examples)

1. Lakkoofsa tokko irratti 5 yoo idaanne 12 kenna. Lakkoofsichi meeqa?
Deebii: x + 5 = 12 → x = 12 - 5 = 7.

2. Dachaan lakkoofsa tokkoo 10 irra xiqqaadha.
Deebii: 2x < 10.

3. Inni tokko meetira x, inni kaan meetira 10 yoo ta'an, waliigalli isaanii yoo xiqqaate 25 ta'uu qaba.
Deebii: x + 10 ≥ 25 → x ≥ 15.

4. Birrii 50-n kitaaba x gatiin isaa tokko 10 ta'e bituuf, x meeqa ta'uu danda'a?
Deebii: 10x ≤ 50 → x ≤ 5.

5. Umriin obbo Tolasaa dachaa sadii umrii ilma isaa (x) dha. Yoo Tolasaan waggaa 45 ta'e, ilmi isaa meeqa?
Deebii: 3x = 45 → x = 45/3 = 15 waggaa.

4. Gaaffilee Shaakalaafi Ibsa (15)

1. Lakkoofsa tokko irraa 7 yoo hir'atan 3 ta'a.

Deebii: 10Ibsa: x - 7 = 3 → x = 10.

2. "x-n 20 irra guddaadha" bifa herregaatti?

Deebii: x > 20Ibsa: Mallattoo 'guddaa' fayyadamuudha.

3. Qalamni 5 gatiin isaa Birrii 50 yoo ta'e, tokko meeqa?

Deebii: Birrii 10Ibsa: 5x = 50 → x = 10.

4. "Waggaa 18 gadi" mallattoo kamiin ibsama?

Deebii: < 18Ibsa: 'Gadi' jechuun 'xiqqaa' jechuudha.

5. Lakkoofsa tokko irratti dachaa isaa yoo idaanne 15 kenna.

Deebii: 5Ibsa: x + 2x = 15 → 3x = 15 → x = 5.

6. Birrii 100-n shugguxii x bituuf (gatiin tokko 30), x meeqa?

Deebii: x ≤ 3Ibsa: 30x ≤ 100 → x ≤ 3.33 (3 bituun danda'ama).

7. "Baay'inni barattootaa yoo xiqqaate 40 dha"

Deebii: x ≥ 40Ibsa: At least (xiqqaate) jechuun ≥ dha.

8. Lakkoofsa tokko 4-n yoo baay'isan 20 kenna.

Deebii: 5Ibsa: 4x = 20 → x = 5.

9. Umriin kee (x) waggaa 5 booda 20 ta'a.

Deebii: 15Ibsa: x + 5 = 20 → x = 15.

10. "Baasii kee Birrii 500 ol ta'uu hin qabu"

Deebii: x ≤ 500Ibsa: Ol ta'uu hin qabu jechuun 500 ykn gadi.

11. Meetira 12 keessaa x yoo hir'ate 4 hafa.

Deebii: 8Ibsa: 12 - x = 4 → x = 8.

12. "x-n 0 fi 10 gidduu jira"

Deebii: 0 < x < 10Ibsa: x zeeroo irra guddaa, 10 irra xiqqaadha.

13. Birrii 200 keessaa x yoo hiramme 50 ta'a.

Deebii: 150Ibsa: 200 - x = 50 → x = 150.

14. Konkolaataan sa'aatii x-tti km 120 deema (speed = 60km/h).

Deebii: 2 sa'aatiiIbsa: 60x = 120 → x = 2.

15. "Lakkofsi barattootaa dubaraa (d) kan dhiiraa (h) irra baay'ata"

Deebii: d > hIbsa: Mallattoo 'guddaa' fayyadamna.